Stori Swffragét

Margaret Haig Mackworth – Arglwyddes Rhondda

Cafodd Margaret Haig Thomas ei geni ar 12 Mehefin 1883 yn Llundain. Ei rhieni oedd David Alfred Thomas, Is-iarll cyntaf Rhondda, a Sybil Haig, rydyn ni’n cofio Margaret fel swffragét Casnewydd ac actifydd a geisiodd ffrwydro bocs post gyda bom wedi ei greu adref.

Margaret Haig Mackworth (Arglwyddes Rhondda)

Hyd at 1929, ni chaniatawyd menywod o dan 30 oed ym Mhrydain yr un hawliau pleidleisio fel dynion. Roedd y swffragetiaid yn garfan bwerus dros Bleidleisiau i Fenywod, ond roedd cynnydd yn araf. Yn ystod Rhyfel y Byd cyntaf roedd yn angenrheidiol i fwstro adnoddau a sgiliau menywod Prydain, anghenraid oedd hwn a arweiniwyd at fwy o bwysau ar y Llywodraeth oherwydd daeth mwy o fenywod yn aflonydd ac roedd yn dyheu ar eu llais eu hun a fyddai’n dylanwadu, ar lwyfan cyfartal i ddynion yr oedden nhw wedi gweithio gyda nhw mewn cyfnodau o galedi.

Oherwydd yr aberth, dioddef ac ymrwymiad mudiad y Swffragetiaid, dechreuodd llawer o fenywod i wneud eu camau cyntaf i mewn brwydr dros hawliau cyfartal. Roedd y mudiad yn gryf yng Nghymru, roedd cangen Caerdydd o’r cymdeithasau Undeb Menywod Cenedlaethol dros Bleidlais y gangen fwyaf ym Mhrydain tu allan o Lundain. Un o’r menywod anghredadwy i ddefnyddio ei phŵer a dylanwad i helpu cyflawni cydraddoldeb gwleidyddol i fenywod oedd Margaret Haig Mackworh o Dŷ Llanwern yng Nghasnewydd.

Margaret Haig Thomas, neu Arglwyddes Rhondda, oedd un o fenywod fwyaf bywiog Cymru ym Mudiad y Swffragetiaid, heddiw hyd yn oed, mae hi’n cynrychioli llais o’r fenyw gref ac annibynnol sy’n benderfynol ar greu ei llwybr ei hun mewn cymuned a reolir gan ddynion.

Rhedodd Margaret Haig Mackworth cangen Casnewydd y swffragetiaid, roedd hi’n ffeminydd arweinyddol a chymysgodd ei dadleuwriaeth â gyrfa fel newyddiadurwraig nodedig a menyw fusnes. “Roedd Arglwyddes Rhondda ar y blaen o’r mudiad Swffragetiaid, yn lleol yng Nghasnewydd ac yn genedlaethol, treuliodd ei bywyd yn ymgyrchu am gydraddoldeb rhyw”. Cafodd ei hanfon i garchar ar ôl iddi bostio bom tân a achoswyd difrod i bost mewn bocs post ar Heol Rhisga, Casnewydd. Ni chaniataodd ei gŵr i dalu y tâl £10, aeth hi ar streic newyn a chafodd ei rhyddhau o’r diwedd ar ôl 5 dydd heb fwyd.

Yn 1921 sefydlodd y Grŵp Chwe Phwynt, grŵp gweithred a ganolbwyntiodd ar gydraddoldeb rhwng dynion a merched a hawliau plant. Roedd maniffesto’r grŵp o hawliau cyfartal i fenywod yn y gweithle, ac i famau a phlant, yn chwilio am:

  • Deddfwriaeth foddhaol ar Osodiad i Blant
  • Deddfwriaeth foddhaol i’r Fam Weddw
  • Deddfwriaeth foddhaol i’r Fam ddi-briod a’i phlentyn
  • Hawliau cyfartal am warcheidwadaeth i rieni di-briod
  • Taliadau cyfartal i Athrawon
  • Cyfleoedd cyfartal i ddynion a menywod yn y Gwasanaeth Sifil

Ar ôl ei thad farw, etifeddodd Arglwyddes Rhondda ei deitl ac ymgeisiodd gymryd ei lle yn Nhŷ’r Arglwyddi ond roedd pwyllgor llawn â dynion wedi ei hatal yn cymryd ei sedd yna. Fodd bynnag, oherwydd i’w brwydrau, yn llai na mis ar ôl marwolaeth Arglwyddes Rhondda, daeth menywod i mewn Tŷ’r yn Arglwyddi yn 1958. Roedd Margaret Mackworth yn Gymraes nodedig, a doedd hi ddim yn ofnus i fynegi confensiynau ei hamser ac roedd hi’n barod i gymryd y risgiau i’w chredoau.

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *

My Tickets is currently in testing mode. No financial transactions will be processed.