1821 Llythyr o John Frost i Arglwydd Tredegar

1821

Llythyr o John Frost i Syr Charles Morgan, Bart.,

hefyd i Rowley Lascelles, William Phillips, a Charles Morgan ac eraill

Dynion,

Nid gyda’r parch yr wyf yn teimlo i chi, neu oherwydd y credaf eich bod yn haeddu’r enw Gwŷr bonheddig, fy mod yn galw arnoch fel hyn. Nid oherwydd eich bod yn ennill £30,000 pob blwyddyn, neu weddau da, gyda chalon garreg, sy’n creu’r gŵr bonheddig. Nid eich bod yn derbyn £1,000 o arian y cyhoedd pob blwyddyn, ac nid yw’r derbyniwr yn gwneud unrhyw beth ar ei chyfer, sy’n gallu hawlio’r teitl hwn. Rwy’n methu meddwl bod rhodres, neu awyrgylch pwysig a chanlyniadol, neu ben ac ymennydd sy’n methu uno dau syniad i’w gilydd; nid yw’r gwerthoedd hyn yn ddigon, mor werthfawr â’u bod, mae yna angen am fwy i haeddu’r enw. Os yw’r rhain yn ddigon i greu’r Gŵr bonheddig, yn sicr na fydd cynorthwyydd yn haeddu’r teitl. Fodd bynnag, oherwydd nad oes gennych syniadau clir ar y pwnc, byddaf yn ceisio egluro arno i chi.

Nid yw gŵr bonheddig go iawn yn gweld ei werth yn seiliedig ar ei enedigaeth. mae dyn o ddealltwriaeth yn gwybod mai ffolineb deuluol yw balchder y teulu. Mae e’n gwybod bod hynafiaid o’r rheini sy’n galw ar eu hunain fel pobl fonheddig, wedi caffael eu hanrhydeddau drwy anrhaith ac ysbail; cafodd cyfoeth yr uchelwyr ei gaffael, yn yr un ffordd o’u hanrhydeddau; mae e’n gwybod y cafodd derbyniadau eiddo’r bobl gyfoethog eu hysgrifennu gyda gwaed y meddianwyr blaenorol, mae gŵr bonheddig go iawn yn gwrtais ac yn garedig; dydy e ddim yn trin â phobl gyda dirmyg oherwydd ei dlodi. Mae e’n ymwybodol o’i amherffeithiadau yn hytrach nag yn meddwl o’i hunan fel dyn uwch; ac mae e’n barod i edrych ar eraill gyda llygad cyfeillgar. Dim ond neges fyr yw hon, fydda i ddim yn ei hestyn, bydda i’n symud ymlaen i’ch annerch ar eich ymddygiadau fel Comisiynwyr.

Yn 1819, Morgan Harrhy, llifiwr a drigodd yng Nghasnewydd, cymerodd berchenogaeth y tollborth Tyrpeg Machen, am rent blynyddol o £126, daeth ei frawd William Harrhy yn warantwr i berfformiad y contract. Ar ddiwedd y tair blynedd, y dyddiad a gynlluniwyd, roedd Morgan Harrhy yn ddiffygiol o £30. Roedd Morgan yn disgwyl y swm hwn i gael ei ganiatáu iddo, yn ôl addewid yr ymddiriedolwyr. Pan ddaeth yr amser i ben, cafodd yr arian ei gorchymyn, ac oherwydd nad oedd yr arian ar ddod, cafodd gweithrediad cyfreithiol ei wneud yn erbyn Morgan a’i fechnïaeth. Nawr Comisiynwyr, byddwch chi’n clywed y canlyniad o’ch arweiniad gan gyfreithwyr.

Aeth beili i gasglu meddiannau Morgan fel rhan o ddienyddiad gan y llys, a’r peth cyntaf y gwelodd oedd gwraig Morgan, yn bell yn ei beichiogrwydd. Cafodd hyn effaith ar y beili, fel y dywedir yn ei eiriau ei hun. “Os yr oeddwn i wedi gwybod” dywedodd y swyddog, “Faswn i ddim wedi mynd i’r tŷ hwnnw am gant o bunnau, roedd bol y wraig yn eistedd o dan ei gên ac ROEDD HI’N OFNUS YN DDIFRIFOL”. Achosodd yr ofn hwn esgor cynamserol, er oedd y wraig yn gyfyngedig, daeth y beili i fynd â’i gŵr i garchar. Gorffennwyd hyn y busnes, bu farw gwraig Morgan. Medrodd y baban oroesi. Rwy’n ysgrifennu’n nawr gydag iechyd da; ond pe bawn i’n meddwl na ddylwn i weld cyfiawnder yn cael ei wneud, dylwn i’n torri ‘nghalon i fy hun. Os gall dynion yn ystyried gweithredoedd fel hyn gyda difaterwch, mae yna dim byd nad ydynt yn haeddu i’w ddioddef. Oes yna unrhyw un sy’n gallu meddwl o fenyw yn y sefyllfa honno heb deimlad iddi? Mae gennym reswm bach i ddisgwyl tosturi o swyddogion Siryf, o unrhyw ddynion; ond roedd calon y beili wedi toddi cyn yr olygfa hon. Fasai dynion nad yw’n meddu unrhyw beth, heb galonnau carreg, wedi aros i’r wraig i wella, cyn anfon ei gŵr i garchar? Fyddan nhw wedi ystyried sut fasai’r wraig yn derbyn gofal yn y sefyllfa honno heb ei gŵr? Na! Cafodd Morgan Harrhy a’i frawd eu hanfon i garchar, ac maen nhw wedi gadael naw o blant i gael eu gofal gan rywun arall.

Os rydych chi’n meddwl nad all pobl yn arsylwi sefyllfaoedd anodd mor dda â chi, rydych chi’n twyllo eich hunain. Mae pobl yn gwybod bod dod â gweithredoedd ac yn anfon dynion i garchar yn darparu gwaith i gyfreithiwr: a hefyd, os nad yw’r dynion a anfonwyd i garchar yn meddu arian, bydd y cyfreithiwr yn cael ei dalu o arian y cyhoedd. Bydd y bil yn cael ei ddidynnu o dderbyniadau’r tollbyrth. Dyma’r peth drwg. Os nad oedd dynion proffesiynol a gysylltiwyd â’r ymddiriedolaeth, basai Tollborth Machen wedi cael ei adfeddiannu, neu o leiaf na fasai Morgan a William Morgan wedi eu hanfon i garchar. Gofynnaf Syrs, sut fydd y cyhoedd yn buddio drwy anfon y dynion hyn i garchar. Does dim ganddynt eiddo, ond meddyliwch. Meddyliwch fod Morgan Harrhy wedi cynilo arian ar ôl ugain blynedd o waith caled, fyddwch chi’n ei chymryd o’i saith plentyn? Fyddwch chi’n talu bil y cyfreithiwr o’r arian a weithiodd y dyn hwn yn galed ar ei chyfer? Ydy, os oedd ganddo saith deg o blant, basai ei grys gael ei gipio o’i gefn. Un eiliad ac rwyf wedi gwneud. Mae gwraig Morgan Harrhy yn farw: nid all hi ddim yn dychwelyd; mae hi’n aros i chi yn y tribiwnlys lle na fydd cyfreithwyr o ddefnyddioldeb. Mae Morgan a William Harrhy yn fyw, maen nhw’n ddynion galluog, bywiog a phenderfynol, a byddan nhw’n cael cyfiawnder..

John Frost

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *

My Tickets is currently in testing mode. No financial transactions will be processed.