Llinell Amser y Siartwyr

Llinell amser sy’n dangos momentau allweddol ym mudiad y Siartwyr o Rhyfel i Annibyniaeth Americanaidd.

DAETH POBL DDOSBARTH GWAITH YN SIARTWYR OHERYWDD:

Cyflogau tlawd a orfododd pobl i anfon eu plant yn allan i weithio, Cyflyrau gweithio gwael, Tai mewn slymiau, System Siop Dryc, Trethiadau Uchel, Tollbyrth, Cyfradd Doll, Tlotai, ASau Llygredig, Cyflogwyr Llygredig, Tirfeddianwyr Llygredig, Bancwyr Llygredig, Llygredigaeth mewn Etholiadau, y Sefydliad, Bancwyr, Ysbiwyr, y System Ethol annheg a diffyg pŵer y bobl i Ethol ASau i newid y pethau hyn.

Mae llawer o’r materion hyn yn bresennol gyda ni heddiw ond yn gudd.

ROEDD Y SIARTWYR EISIAU

Cyfiawnder, Rhyddid i Siarad, Rhyddid, Cyfartalwch, Trethiadau teg, Dychwelyd i dir gwyrdd y cefn gwlad, Cyflyrau gwaith teg, Cyflyrau tai teg, Cyfiawnder Cymdeithasol, Rhyddid gwleidyddol.

ER MWYN NEWID Y PETHAU HYN ROEDDEN NHW EISIAU PLEIDLEISIO I ETHOL ASau YN FFAFRIOL I’W MUDIAD

Siarter y Bobl oedd yn ddeiseb i’r Senedd yn 1839 a arwyddwyd gan 1,280,958 o bobl yn galw am ddiwygiadau pleidleisio. Anwybyddodd y Senedd Siarter y Bobl.

  • 1775-83: Rhyfel i Annibyniaeth Americanaidd
  • 1775: Cafodd y Goeden Ryddid symbolaidd yn Boston ei dorri lawr gan filwyr Prydeinig.
  • 1789-99: Chwyldro Ffrainc
  • 1792: Ysgrifennwyd La Marseillaise gan Claude Joseph Rouget de Lisle yn Strabourg. Defnyddiodd y Siartwyr yr alaw hon yn eu hanthemau Siartiaeth.
  • 1798 Mehefin: Brwydr Vinegar Hill, Gwrthryfel y Bobl, Wecsffôd, Iwerddon
  • 1815: Amddiffynnodd Deddfau Ŷd (Deddf Fewnforio 1815) ddiddordebau tirfeddianwyr drwy osod trethiadau ar gwenith wedi’i fewnforio, felly codwyd prisiau bara mewn cyfnod pan geisiodd perchenogion ffatri leihau cyflogau.
  • 1806: Etifeddodd Syr Charles Morgan Dŷ Tredegar yn ogystal â’i deitl a’i gyfoeth.
  • 1807: Creodd Syr Charles Morgan a Samuel Homfrey Gwmni Glanfa Tredegar i adeiladu warysau a dociau yng Nghasnewydd ac ym Mhillgwenlly.
  • 1811: Dychwela John Frost i Gasnewydd ac yn agor siop dilladaeth ar Heol Felin.
  • Apwyntiwyd Thomas Prothero yn Asiant i Syr Charles Morgan
  • 1815: Cynyddwyd Trethiad Stamp i 4% ar bob copi o bapur newydd. Yn y 1830au, roedd dynion megis Henry Hetherington, James Watson, John Cleave, George Julian Harney a James O’Brien wedi ymuno â Richard Carlile yn y frwydr yn erbyn beth a enwyd ‘Trethiad ar Wybodaeth’.
  • 1820-38: Chwyldroadau eraill yn Sbaen 1820, Nêpls 1820, Gwlad Groeg 1821, Rwsia 1825, Ffrainc 1830, Canada 1837 & 38.
  • 1821: Ysgrifenna John Frost at Syr Charles Morgan yn cwyno am y system Dollborth.
  • 1821: Thomas Prothero i erlyn John Frost am gelwydd ynghylch ewyllys, ac felly yn dechrau gelyniaeth dymor hir.
  • 1821: Cafodd John Frost ei garcharu am 6 mis oherwydd gweithrediad gyfreithiol Prothero
  • 1821: Ysgrifenna John Frost lythyr llym at Thomas Prothero
  • 1823 Chwefror: Cafodd Thomas Williams (pydlwr yng Ngwaith Haearn Tredegar) ei garcharu gyda llafur caled am gyfuniad a chynllwyn ymhlith pydlwyr
  • 1826: Ysgrifenna John Frost at Syr Charles Morgan yn cwyno am Thomas Prothero
  • 1827 Mai: Cafodd Thomas Jones ei garcharu am fygwth i ymgymryd rhan â’r protest Teirw Scotch yn erbyn Tyrpegau
  • 1829 Mai: Sefydlwyd Cymdeithas i Hyrwyddo Gwybodaeth Gydweithredol Prydain yn Llundain.
  • 1829 Rhagfyr: Sefydlwyd Undeb Gwleidyddol Birmingham

Cyflogau dyn dosbarth gwaith llwyddiannus oedd £50 pob blwyddyn

  • 1830: Roedd incwm Syr Charles Morgan dros £40,000 pob blwyddyn, oherwydd y ‘Filltir Euraidd’, derbyniodd ef ffioedd am bob tunnell o glo neu haearn a groesodd Parc Tredegar.
  • 1831 Mai: Sefydlwyd Undeb Masnachau Metropolitan
  • 1831 Mai: Sefydlwyd Undeb Cenedlaethol y Dosbarthau Gwaith
  • 1831 Ionawr: Gwrthryfel Merthyr
  • 1831 Ebrill: Mae Thomas Prothero, sy’n gyfoethog ac yn ddylanwadol, yn cweryla’n gyhoeddus gyda Syr Charles Morgan oherwydd nad oedd e’n cefnogi ymgeisydd Syr Charles yn yr Etholiad Cyffredinol.
  • Cafodd Prothero ei ddiswyddo fel Asiant.
  • 1831: Gorchymynnodd Thomas Prothero adeiladu Cwrt Malpas
  • Ysgrifenna Zephaniah Williams o’r Sirhowy at Rev. Benjamin Williams am Resymoliaeth a materion athronyddol amrywiol
  • 1832 Mehefin: Daeth y Ddeddf Ddiwygiad Mawr yn gyfraith
  • 1832 Rhagfyr: Cynhaliwyd yr etholiad cyffredinol o dan y Ddeddf Ddiwygiad Mawr
  • 1833?: Roedd Thomas Prothero a Thomas Powell, marsiandwr coed o Gasnewydd, wedi perswadio nifer o berchenogion glofa i werthu glo iddynt am 8 swllt i bob tunnell dros nifer o flynyddoedd. Ar ôl gafodd contractau eu llunio, codasant y pris ar unwaith i 11 swllt i bob tunnell, ac felly yn eu sicrhau ffortiwn fawr.
  • 1833 Awst: Pasiwyd Deddf Ffatri Althorp
  • 1834 Hydref – 1837: Apwyntiwyd John Redman fel plismon cyntaf Casnewydd. Cyflog £90 pob blwyddyn
  • 1834 Chwefror: Sefydlwyd Undeb Masnach Gyfnerthedig Genedlaethol
  • 1834 Mawrth: Cafodd y Merthyron Tolpuddle eu herlyn
  • 1834 Gorffennaf: Sefydlodd y Ddeddf Welliant Cyfraith Wael newydd Dlotai Undeb (picellau) i ymladd anghyflogaeth. Bwriadwyd bywyd yn y tloty i fod yn llym i atal pobl fedr ac i sicrhau dim ond unigolion anghenus a fasai’n ymgeisio.
  • 1835: Pasiwyd Deddf Doc Casnewydd gan y Senedd sy’n caniatáu Charles Morgan i adeiladu Doc y Dref newydd. Dechreuwyd y gwaith ar unwaith a pharhawyd am 7 blynedd.
  • 1835 Medi: Pasiwyd Deddf Ddiwygiad Bwrdeistrefol a roddwyd yr hawl i bleidleisio i breswylwyr mewn tai o werth £10 pob blwyddyn.
  • 1835: Apwyntiwyd John Frost fel ustus (Ustus yr Heddwch)
  • 1836: Cafodd John Frost ei ethol fel Maer Casnewydd, cychwynnodd ef archwiliad ar weithgareddau Thomas Prothero. Profodd yr oedd Prothero, Clerc y Dref, wedi methu pasio 39 tâl o £10 a drethodd ar gapteiniaid llongau ymlaen i Drysorydd y Sir. Medrodd Prothero ddianc sancsiwn.
  • 1836: Sefydlwyd Y Gymdeithas Gweithwyr Caerfyrddin
  • 1836 Ebrill: Man cychwyn yr argyfwng ariannol
  • 1836 Mai: Cafodd y cyfrifoldeb papur newydd ei leihau ac gorffennodd “Rhyfel y Di-stamp”
  • 1836 Mehefin: Sefydlwyd Y Gymdeithas Gweithwyr Llundain gan Henry Hetherington, William Lovett, James Watson a radicalau eraill.
  • Amcan y GGLl oedd “i chwilio drwy bob modd cyfreithiol i leoli pob dosbarth y gymdeithas mewn meddiant o’u hawliau cyfartal, gwleidyddol a chymdeithasol.”
  • 1836 Awst 1: Agorodd Tloty Undeb Cyfraith Wael Casnewydd – Tŷ Woolaston (ar safle Ysbyty Sant Gwynllyw)
  • 1837 Ion: Mae’r Comisiynwyr Cyfraith Wael yn dechrau gweithredu deddfwrfa
  • 1837 Chwefror: Cynhaliodd y GGLl ei chyfarfod cyhoeddus cyntaf, cafodd galwadau’r Siarter eu sefydlu yn nhafarndy Coron ac Angor. William Lovett, yn gweithio dros y GGLl, yw’r brif awdur.
  • 1837 Mawrth: Mae Birmingham yn deisebu ar ‘drallod diwydiannol’
  • 1837 Ebrill: Aeth y nyddwyr cotwm Glasgow ar streic
  • 1837 Mai – Mehefin: Cynhaliwyd cyfarfodydd rhwng ASau a’r GGLl am ddiwygiadau seneddol.
  • 1837 Gorffennaf: Etholiad Cyffredinol. Cafodd llawer o ASau radical eu trechu
  • 1837 Hydref – 1848: Apwyntiwyd Edward Hopkins (o Fryste) Uwch-arolygydd yr Heddlu cyntaf yng Nghasnewydd gyda 4 dyn o dan ei oruchwyliaeth.
  • 1837 Tachwedd: Cychwynnodd Feargus O’Connor y papur newydd Northern Star yn Leeds
  • 1837: Sefydlwyd Undeb Gogleddol Mawr yn Leeds (Ebrill)
  • 1837: Sefydlwyd cangen Siartiaeth CGau (Cymdeithasau Gweithwyr) ym Mhont-y-pŵl
  • 1838 Mai: Cychwynnwyd Siarter y Bobl yn Glasgow mewn cyfarfod a fynychwyd gan 150,000 o bobl…Siarter Chwech Pwynt, a gafodd ei gefnogi o’r blaen. Dyma nhw: (1) pleidlais i bob dyn (dros 21oed); (2) pleidleisio’n gyfrinachol; (3) etholaethau o faint cyfartal; (4) dim cymhwyster eiddo i ddod yn AS; (5) taliadau i ASau; a (6) etholiadau blynyddol i’r Senedd.
  • 1838 Gorffennaf: Sefydlwyd Cymdeithas Gweithwyr (Siartydd) yng Nghasnewydd gan bobydd William Edwards ac argraffydd a radicalwr profiadol Sam Etheridge. Yn fuan ar ôl hyn, roedd y dilledydd ac ustus, John Frost yn ymglymu yng nghyfarfodydd y Gymdeithas. Roedd crefftwyr a masnachwyr yn nodweddiadol o aelodaeth y Cymdeithasau Gweithwyr yn eu dyddiau cynnar.
  • 1838 Yr Haf: Mynychodd degau o filoedd o bobl i ralïau yn Birmingham (Awst) ac ym Manceinion (Medi)
  • 1838: Sefydlwyd Cynghrair Deddfau Gwrth-Ŷd gan Richard Cobden a John Bright. Roedd Cobden ei brif strategwr; roedd Bright ei areithiwr mawr.
  • 1838 Awst: Cynhyrchwyd Coeden Trethi ym mhapur newydd Northern Liberator
  • 1838 Hydref: Cynhyrchodd John Frost argrafflen i’r Burgessess o’r Gard Gorllewinol o Gasnewydd
  • 1838: Symudodd Thomas Prothero i Gwrt Malpas
  • 1838 Hydref: Cynhaliwyd rali Siartydd cyntaf yn Newton Montgomery
  • 1838: Cyhoeddwyd cyfieithiad Cymraeg o Siarter Y Bobl
  • 1838 Tachwedd: Cafodd John Frost ei ddewis fel Cynrychiolydd i Gasnewydd, Pont-y-pŵl a’r Gymdeithas Gweithwyr Caerllion newydd ar gyfer Confensiwn y Siartwyr.
  • Arweiniwyd Siartwyr Casnewydd gan John Frost
  • Arweiniwyd Siartwyr Blaenau’r Cymoedd gan Zephaniah Williams, tafarnwr newydd y Royal Oak Inn yn agos i Flaina, wedi newydd gadael ei swydd fel meistr glöwr yng Ngwaith Haearn Sirhowy (cafodd “Zeph” ei eni yn Argoed).
  • Arweiniwyd Tredegar gan John Rees (John y Pibydd)
  • 1839 Cynnar: Cafodd Siartwyr Coed Duon eu rheoli gan William Edwards, pobydd o Gasnewydd.
  • ARWEINWYR SIARTWYR: Arweiniwyd Siartwyr Pont-y-pŵl gan William Lloyd Jones, cyn-berfformiwr theatr, oriadurwr presennol ym Mhont-y-pŵl ac yn gadwrydd siop cwrw Tŷ
  • Cafodd Siartwyr Merthyr eu rheoli gan Morgan Williams
  • Lledaenodd Dr William Price (Pontypridd) athroniaeth Thomas Paine
  • Henry Vincent: “un o’r dynion mwyaf deallus sydd wedi bod fy ffortiwn dda i’w gwrdd” (Zeph. W.)
  • 1839 Ionawr: Cychwyn y papur newydd “Y Siarter” yn Llundain
  • 1839 Mawrth: Ysgrifennydd Cartref Arglwydd John Russell yn diswyddo John Frost fel ustus
  • 1839 Mawrth: Llythyr John Frost i Ysgrifennydd Cartref Arglwydd John Russell
  • 1839 Chwefror: Confensiwn y Siartwyr cyntaf i gwrdd yn Llundain
  • 1839 Chwefror: Cynhyrchwyd papur newydd Siartydd Western Vindicator gan Henry Vincent ym Mryste
  • 1839 Mawrth: Esbonia’r Western Vindicator “Siarter y Bobl ar gyfer Gwirionedd, Cyfiawnder a Rhyddid.” Esboniad “Y Rhent Cenedlaethol”
  • 1839 Mawrth 25: Dychwelodd Henry Vincent i Gasnewydd ar bacedlong o Fryste yn rhybuddio am “pelen eira Siartiaeth…dylai gormeswyr yn wyliadwrus rhag ofn y dylai hi rolio lawr a’u gwasgu”.
  • 1839 Ebrill: Gwanwyn y Siartwyr yn rhoi llawer o areithiau i garfannau o Siartwyr
  • 1839 Ebrill: Cynhyrcha Henry Vincent argrafflen i ddynion a menywod Casnewydd yn eu hannog i gwrdd â fe yn Pentonville ac i ‘gadw’r heddwch’.
  • 1839 Ebrill 25: Protestiadau maint mawr yn digwydd yng Nghasnewydd. Mae’r maer yn amcangyfrif am dorf o 1000, dywed Vincent 4000. Mae Vincent yn siarad ac yn herio archddyfarniad y maer.
  • 1839 Ebrill 26: Mae Henry Vincent yn annerch â’r torfeydd o gefnogwyr o ffenest llawr uchaf Siop Dilladaeth John Frost, 55 Heol Fawr, yn ddrws nesaf i’r hynny a oedd yn Yate’s Bar (Banc Lloyd unwaith a’r Tredegar Arms yn wreiddiol). Meddwyd gan John Frost tan 1868.
  • 1839 Ebrill: 120 o filwyr y 29ain Gatrawd Draed yn cyrraedd yng Nghasnewydd ar gais Maer Thomas Phillips – yn hwyrach, enciliodd 13 ohonyn nhw ac yn dod yn Siartwyr.
  • 1839 Ebrill 29: Cyfarfod gwrth-Siartiaeth yn Coalbrookvale a drefnwyd gan feistri haearn a chlerigwyr lleol. Roedd Crawshay Bailey yn y gadair ac mynychodd George Brewer (perchennog Gwaith Haearn Coalbrookvale) a John Brown (Gwaith Haearn Cwmcelyn a Blaina) hefyd. Gwnaeth Crawshay araith gyffrous yn brwydro’r Siartwyr.
  • 1839 Mai 1: Rali Siartydd mawr gyda 5,000 o bobl ar Faes y Seren, Dukestown (nawr Ystad Cartref Twyn y Seren). Roedd bandiau yn chwarae a baneri yn dychlamu, cyrhaeddodd prif siaradwyr mewn cerbyd pedwar cylch a oedd yn addurnedig gyda baneri.
  • 1839 Mai: Teithia Henry Vincent i’r wlad orllewinol ar daith ymgyrch
  • 1839 Mai: Cyhoeddodd yr Ysgrifennydd Cartref proclamasiwn brenhinol yn erbyn defnydd arfau. Ysgrifennodd ef hefyd at Arglwydd Raglawiaid amrywiol yn eu hannog i sefydlu cymdeithasau am amddiffyniad bywyd ac eiddo ar gost y Llywodraeth.
  • 1839 Mai: Mae Confensiwn y Siartwyr yn cwrdd yn Birmingham. Cafodd William Lovett (Ysgrifennydd) ei arestio ar ôl y Terfysgoedd Cylch Tarw.
  • 1839 Mai: Cyflwynwyd deiseb Siartydd cyntaf o fwy nag 1,280,000 i’r Senedd
  • 1839 Mai: Cyrhaeddodd newyddion i Gonfensiwn y Siartwyr yn Llundain yr oedd gwarantau wedi eu cyhoeddi am arestiad Henry Vincent, William Anselm Townsend, William Edwards a John Dickenson
  • 1839 Mai 9: Cafodd Vincent, Edwards a’r eraill eu harestio a’u cludo i Gasnewydd. Dechreuwyd terfysg, wedyn cafodd y dynion eu carcharu yng Ngharchar Trefynwy.
  • 1839 Mai 10: Dychwela Frost i Gasnewydd yn sydyn i ostegu arweinwyr lleol.
  • 1839 Mai 10: Dydd Llun Pentecost, mynychodd 30,000 o bobl rali enfawr yng Nghoed Duon a sefydlwyd deiseb am ryddhad Vincent
  • 1839 Mai 27: Cafodd milwr cyffredin John McDonald ei annog i encilio – Dychwelodd i’w farics. Ond cafodd enciliwr arall “Williams” ei ladd ymhlith eraill yng Ngwesty Westgêt
  • 1839 Mai: Sefydlwyd Cynghrair Cyfraith Wrth-Corn fel cymdeithas genedlaethol
  • 1839 Mai: Dim Siartwyr adnabyddedig i gael eu cyflogi gan Capel Hanbury Leigh, Crawshay Bailey a Thomas Powell
  • 1839 Mai: Cafodd yr Royal Oak ei ddatgan tu hwnt i’r ffin i bob un o weithwyr Crawshay Bailey.
  • 1839 Mai: Cychwynnwyd y Terfysgoedd Rebecca yng Nghymru
  • 1839 Mai: Pregeth wrth-Siartiaeth a bregethwyd gan Rev. James Francis yn eglwys Sant Paul, Casnewydd
  • 1839 Mehefin: “Goleuadau’r Siartwyr”, cafodd llusernau a ffaglau eu gweld yn symud ar draws y mynyddoedd, nid aeth nos sengl heibio heb areithiau tanbaid a chasgliadau anghyfreithlon o bobl.
  • 1839 Mehefin 4: Ysgrifennodd Frost lythyr agoriadol i Ustus Syr Digby Mackworth yn cwyno am yr anghyfiawnder o arestiad a charchariad Vincent, Edwards, Dickinson a Townsend.
  • 1839 Gorffennaf 1: Roedd 10,000 o Siartwyr yn adfyddino yn Coalbrookvale, erbyn Gorffennaf 12fed ar ôl gafodd deiseb ei chyflwyno i’r Senedd, casglwyd dros filiwn o lofnodau. Cafodd y ddeiseb ei gwrthod.
  • 1839 Gorffennaf 12: Gwrthodiad y Ddeiseb Genedlaethol gyntaf gan Dŷ’r Gyffredin, 235 pleidlais i 46 pleidlais, dechreuodd y Siartwyr yn trafod ‘mesurau pellach’
  • 1839 Gorffennaf: Digwyddwyd y Terfysgoedd Cylch Tarw yn Birmingham. Cafodd arweinwyr Siartydd eu harestio a dychwelodd y Confensiwn i Lundain.
  • 1839 Gorffennaf: Defnyddiwyd Ogof y Siartwyr (yn wreiddiol ‘Tylles Fawr’ neu Dwll Mawr) ar Fynydd Llangynidr ar ben Tredegar gan Siartwyr Sirhowy a Thredegar fel gefail gyfrinachol i wneud picellau a chleddyfau.
  • 1839 Awst: Daeth yr Uchel-Reithgor yn Mrawdlys Trefynwy i’r penderfyniad yr oedd Henry Vincent, William Anselm Townsend, William Edwards a John Dickenson yn euog (biliau cywir) am fynychu cyfarfodydd anghyfreithlon a chawsant eu carcharu yng Ngharchar Trefynwy; cawsant eu rhyddfarnu o gynllwynion, cafodd y diffynyddion, Vincent ac Edwards, eu ffeindio’n euog o ynganu iaith dreisiol a gwrthryfelgar. (Cafodd treial John Frost ar yr un cyhuddiadau eu hoedi tan y Brawdlysoedd nesaf)
  • 1839 Awst: Mae cyfarfod mawr o gynrychiolwyr Albanaidd yn Glasgow yn ffurfio pwyllgor canolog i gyd-drefnu gweithgareddau yn Yr Alban.
  • 1839 Awst 11: Dydd Sul Awst 11eg 1839, gorymdeithia Siartwyr Casnewydd mewn arfer trefnus i eistedd yn seddau Eglwys Sant Gwynllyw yn ystod gweddi foreol i brotestio yn erbyn pregethau gwrth-Siartiaeth.
  • 1839 Awst 12: Mynychodd 40,000 o Siartwyr yng nghasgliad mwyaf mawr y 19g ar Faes y Seren, Dukestown.
  • 1839 Awst: Cynyddwyd Cyfradd y Banc i 5%
  • 1839 Yr Haf: Cafodd llawer o Siartwyr eu harestio ac wedyn eu carcharu
  • 1839 Medi: Ysgrifenna Frost at i’r Arglwydd Raglaw ac i’r Ustusiaid yn annog gwelliant i gyflyrau carchariad Henry Vincent, Edwards, Dickinson ac William Anselm Townsend a gafodd eu ffeindio’n euog o fynychu cyfarfodydd anghyfreithlon.
  • 1839 Medi: Defnyddia John Frost ei bleidlais fwrw i ddadfyddino Confensiwn y Siartwyr.
  • 1839 Medi 14: Cafodd Uwchgapten Beniowski (ymfudwr Pwylaidd) ei anfon i Gymru i gyd-drefnu paratoadau
  • 1839 Hydref 9: Milwyr profiadol (llawer o Iwerddon) o 45fed Catrawd Draed o Windsor i gymryd lle 29ain Catrawd Draed. Seiliwyd yn Nhloty Undeb Casnewydd.
  • Talodd Prothero am rwydwaith o ysbiwyr a adroddodd iddo yn aml ynglŷn â symudiadau’r Siartwyr. Dechreuwyd straeon i gylchredeg yn dweud os a oedd y Siartwyr yn llwyddiannus yng Nghasnewydd, basai’n annog eraill dros Brydain i ddilyn eu henghraifft. Roedd sibrydion yr oedd gan i Siartwyr arfau a chynlluniasant i gipio Casnewydd. Roedd y Siartwyr yn barod i gychwyn eu brwydr ac yn cipio Prothero a’i deulu fel gwystlon yn ogystal â Reginald Hewitt AS o Abaty Llantarnam. Aeth Prothero a’i deulu i leoliad cyfrinachol ar unwaith, gadawodd ef Gwrt Malpas o dan oruchwyliaeth ei gerbydwr a garddwyr. Gafodd ef ddim cael ei weld yng Nghasnewydd eto tan dderbyniodd ef newyddion yr oedd y gwrthryfel wedi gorffen a chafodd Frost ei gipio gan yr awdurdodau. Dychwelodd ef wedyn yn llawen ac i helpu paratoi erlyniad yn erbyn y dyn a oedd yn broblem iddo am fwy nag 20 blynedd.
  • 1839 Hydref/Tachwedd: Rhyfel Opiwm Cyntaf yn Tsiena
  • 1839 Tachwedd 1: Cyfarfod Cyngor y Siartwyr a arweiniwyd gan John Frost. Jac y Pibydd i arwain gorymdaith i Gasnewydd
  • 1839 Tachwedd 3/4: Y Gwrthryfel: Gwrthryfel Casnewydd
  • David Jones (Dai y Tincer) i arwain Siartwyr Tredegar
  • 1839 Gwanwyn: Cafodd ustusiaid, tirfeddianwyr a ffigyrau dosbarth ganol eraill eu bygwth.
  • 1839 Tachwedd: Mae ustusiaid Crug Hywel yn cwyno i’r Ysgrifennydd Cartref am “trais chwyldroadol a chleddyf anghyfanedd-dra…brawychus yw’r cyfnod hwn.”
  • 1839 Tachwedd: Mae Charles Lloyd Harford a’i wraig yn cilio i Cheltenham
  • 1839 Tachwedd: Cafodd cynlluniau eu ffurfio (a’u newid) ond penderfynwyd o’r diwedd i orymdeithio i Gasnewydd Nos Sul, Tachwedd 3ydd. Yn y cyfamser, roedd mwy o gyflymder i gynnyrch arfau ac ymunodd mwy o bobl â Chyfrinfeydd y Siartwyr. Roedd Evan Edwards, oriadurwr o Dredegar a James Godwin, saer maen o Frynmawr, yn brysur yn creu bwledi, tra’r oedd pydlwyr a glowyr ym Mlaina yn archebu eu mysgedau.
  • 1839 Tachwedd 3: Teithiodd William Lloyd Jones i’r cymoedd i gyd-drefnu cynlluniau. Ar wawr ym Mhont-y-pŵl, 7:00yb yn Abersychan, 10:00yb ym Mlaina, 3:00yp yn Nhredegar, 6:00yp yng Nghoed Duon, 7:30yp yn Nghrumlin ac nôl ym Mhont-y-pŵl am 10:00yp.
  • 1839 Tachwedd 3: Yn Nhredegar ac yn Sirhowy, cafodd tafarnau Red Lion ar Res y Glowyr a’r Colliers’ Arms yn Rhes y Parc eu trawsffurfio i ffatrïoedd picellau. Arweiniodd Jack Rees (y Pibydd) dynion Tredegar gydag William Evans, Thomas Morgan a John Morgan, lawr cwm Sirhowy i gwrdd â Frost yng Nghoed Duon.
  • Yn 1839, aeth gorymdeithwyr y Siartwyr i Dafarn Sirhowy a lladdasant gi’r tafarnwr, yfasant bob diod yn y tafarn ac roedden nhw wedi gorfodi’r tafarnwr i orymdeithio gyda nhw i Westy Westgêt: dyna’r hynny yr wyf wedi ei glywed, ac The Wyvern oedd enw gwreiddiol y tafarn. Digwyddwyd laddiad y ci yn nhafarn The Beaufort Arms pan ymwthiodd y Siartwyr i mewn ac roedden nhw eisiau cwrw am ddim, rhedodd y tafarnwr i ffwrdd oherwydd yr oedd ef yn erbyn y Siartwyr.
  • Yn Nhredegar ac yn Sirhowy, cafodd tafarnau Red Lion ar Res y Glowyr a’r Colliers’ Arms yn Rhes y Parc eu trawsffurfio i ffatrïoedd picellau. Arweiniodd Jack Rees (y Pibydd) dynion Tredegar gydag William Evans, Thomas Morgan a John Morgan, lawr cwm Sirhowy i gwrdd â Frost yng Nghoed Duon. Yn Nhwyn y Seren, arweiniwyd cannoedd o bobl gan Rees Meredith (un o’r rheini a laddwyd) a Dai y Tincer (David Jones) – yn ei siaced melfed a’i gadach gwddf. Tua 8:00yp, ymunasant â llu Benjamin Richards o Dafarn y Seren ar Bont Sirhowy cyn symud ymlaen i gwrdd â Zephaniah Williams a’i lu ym Mynydd Carn y Cefn. Ar ôl iddyn nhw basio drwy Glyn Ebwy, ymunasant â 2,000 o ddynion yng Ngwaith Haearn Pen y Cae, roedd rhyw 20 ohonyn nhw wedi ceisio gorfodi eu ffordd i mewn i dafarn The Lamb Inn ac yn galw am fwy o gwrw. Yn hwyrach, cyrhaeddodd carfan arall yn llusgo tafarnwr yr Wyvern Inn, Sirhowy. Tua 9:00yp, daeth pawb i’w gilydd i breswyliad Harford ac wedyn symudodd ymlaen lawr y cwm i Gasnewydd. Ar ôl oediadau (achoswyd gan dywydd drwg ac ymweliadau â thafarnau) ymunodd carfan Blaenau’r Cymoedd â lluoedd Frost yn nhafarn The Welsh Oak yn Rhisga, tua 6:30yb.
  • 1839 Tachwedd 3: 3:00yp, ymgynullodd 200 – 300 o Siartwyr yn nhafarn Coach & Horses, Coed Duon.
  • 1839 Tachwedd 3: 6:00yp, daw mewn gydag arfau mewn tramiau i Argoed
  • 1839 Tachwedd 3: Teithia Williams (enciliwr o’r 29ain Catrawd) gyda Jac y Pibydd.
  • 1839 Tachwedd 3: 6:00yp, ymgynulla dynion o Flaina yn nhafarn Royal Oak, Coalbrookvale, Nantyglo.
  • 1839 Tachwedd 3: 7:00yp, Yn Nhwyn y Seren, arweiniwyd cannoedd o bobl gan Rees Meredith (un o’r rheini a laddwyd) a Dai y Tincer (David Jones) – yn ei siaced melfed a’i gadach gwddf. Tua 8:00yp, ymunasant â llu Benjamin Richards o Dafarn y Seren ar Bont Sirhowy cyn symud ymlaen i gwrdd â Zephaniah Williams a’i lu ym Mynydd Carn y Cefn.
  • 1839 Tachwedd 3: 7:00yp, Zephaniah Williams i gwrdd â’r dynion o Flaina a Coalbrookvale ar oleddau Mynydd-y-Cefn.
  • 1839 Tachwedd 3: 7:00yp, llu Croespenmaen yn ymgynnull yn Navigation Inn, Crumlin.
  • 1839 Tachwedd 3: Tua 9:00yp, daeth pawb i’w gilydd i breswyliad Harford ac wedyn symudodd ymlaen lawr y cwm i Gasnewydd.
  • 1839 Tachwedd 3: 10:00yp, carfan arweiniol o Siartwyr i gyrraedd y Welsh Oak, Pontymister a gafodd ei ddewis fel man ymgynnull yn hytrach na Chefn.
  • 1839 Tachwedd 3: 10:00yp, cafodd Siartwyr Pillgwenlly eu hymgynnull yn The Pottery gan Patrick Hickey, Jonathan Palmer & William Jewel
  • 1839 Tachwedd 3: 11:00yp, Ymgynulliad ar Bont Rhisga rhwng The Welsh Oak a Chefn – carfan Coed Duon (o dan reolaeth John Reynolds), carfan Tredegar (o dan reolaeth Jac y Pibydd), a charfan Argoed a Chroespenmaen
  • 1839 Tachwedd 3: 11:00yp Pont Rhisga – rhwng y Welsh Oak a Chefn, 2 o ysbiwyr Maer Phillips yn clywed y Siartwyr yn saethu eu gynnau, teithiasant drwy garfannau’r Siartwyr i fynd â’r newyddion i Faer Phillips. Un, Thomas Walker, yn glwyfedig.
  • 1839 Tachwedd 4: Canol nos – Frost, Rees a charfannau Tredegar, Argoed a Chroespenmaen yn cyrraedd y Welsh Oak.
  • 1839 Tachwedd 4: 1:00yb – Roedd rhaid tafarnwr y Newbridge Inn yn ei agor
  • 1839 Tachwedd 4: 3:00yb – Cyrhaeddodd Zephaniah Williams y Welsh Oak mewn tram
  • 1839 Tachwedd 4: 6:30yb – Carfan Blaenau’r Cymoedd yn cwrdd â lluoedd Frost yn y Welsh Oak, Rhisga
  • 1839 Tachwedd 4: 7:00yb – mae’r dorf fawr o bobl yn symud i Pye Corner ac wedyn drwy Barc Tredegar i beiriant pwyso Cwrt-y-Bela (ar Heol Gaerdydd yn agos i fwthyn gofalwr Parc Belle Vue).
  • 1839 Tachwedd 4: 9:00yb – Daeth lluoedd y Siartwyr i arhosiad a chawsant eu trefnu’n well, yn sefyll mewn rhes o chwe dyn ac roedd dyn gyda gwn ar ddiwedd pob llinell. Roedd y dynion o Dredegar, Jack Rees (Jac y Pibydd) a Dai y ‘Tincer’ (David Jones), yn nodedig am drefnu’r rhengoedd i drefniant trefnus, gydag hynny, aethon nhw’n gorymdeithio i fyny Lôn Belle Vue.
  • 1839 Tachwedd 4: 9:20yb – Roedd gorymdeithwyr y Siartwyr wedi cyrraedd Eglwys Sant Gwynllyw ar Stow Hill,
  • 1839 Tachwedd 4: Ar ôl newid ei gynlluniau o ymosodiad ar Dloty Undeb Casnewydd, penderfynodd John Frost i fynd yn syth i Westy Westgêt i geisio rhyddhau’r carcharorion Siartydd ynddo.
  • 1839 Tachwedd 4: Daeth torf fawr o bobl, rhyw 5,000, lawr Stow Hill drwy’r ffordd gul rhwng y tafarn Six Bells ac eglwys blwyf ganoloesol Sant Gwynllyw. Roedd Frost yn y blaen. Roedd Zephaniah Williams yn y cefn, roedd y ddau ddyn yn sicrhau nad yw pobl yn torri i ffwrdd o’r rhengoedd ac i osgoi gwrthdrawiadau.
  • 1839 Tachwedd 4: 9:25yb – cafodd grŵp bach eu rhwystro gan gwnstabliaid arbennig ar Heol Fasnachol, roedd rhaid iddyn nhw ddychwelyd i’r brif golofn gorymdeithio ar ben Heol Siarl.
  • 1839 Tachwedd 4: John Lovell yn galw ar ddynion yr adeilad Seiri Meini Gwyddelig i ymuno â’r Siartwyr.
  • 1839 Tachwedd 4: 9:30yb – Yn dod i lawr Stow Hill, cyrhaeddodd y Siartwyr i Westy Westgêt tua 9:30yb. Roedd y dorf yn galw am ryddhad y carcharorion ac wedyn dechreuwyd brwydr bach ar gyntedd y gwesty. Damwain neu ddim, cafodd mwsged ei saethu. Rhedodd y Siartwyr i mewn drwy ddrws blaen y gwesty. Parhawyd yr ymladd ym mhrif neuadd y gwesty ymhlith ergydion gwn ac ymosodiadau ar gaeadau ffenestri’r gwesty.
  • 1839 Tachwedd 4: Roedd Maer Phillips wedi gobeithio osgoi croestyniad, ond roedd y sefyllfa yn allan o’i reolaeth. Rhoddwyd gorchymyn i’r milwyr i baratoi eu gynnau a chafodd caeadau gwaelod y gwesty eu symud. Aeth y milwyr heibio i’r ffenestri yn saethu tuag at y torfeydd ac yn gweinyddu anafedigion.
  • 1839 Tachwedd 4: Digwyddwyd y frwydr tu allan y gwesty am ryw ugain munud. Bu farw o leiaf 20 dyn o’r cymoedd Gwent a chafodd mwy na 50 Siartydd eu hanafu’n ddrwg. Cafodd Maer Thomas Phillips a Sarsiant Daly eu saethu a’u clwyfo. Cafodd Harry Williams, cwnstabl arbennig, ei drywanu a chafodd dyn arall ei fathru.
  • 1839 Tachwedd 4: O dan borth tŷ’r Maer, roedd dyn yn gofyn am help – ni dderbyniodd, treuliodd awr a hanner mewn artaith cyn iddo farw.
  • 1839 Tachwedd 4: Yn goridor Gwesty Westgêt, roedd dynion yn parhau ymladd ac yn ceisio rhyddhau’r carcharorion. Ar ôl agor y drws ac yn gorchymyn y cwnstabliaid i symud i ffwrdd, dechreuodd milwyr yn saethu eu mysgedau lawr y coridor.
  • 1839 Tachwedd 4: 10:00yb, mewn strydoedd tu hwnt Heol Uchel a Heol Fasnachol, enciliodd y Siartwyr i guddio o’r 45fed Catrawd yn saethu. Roedd John Lovell yn glwyfedig gan ergyd yn ei goes a chafodd ei lusgo gan Jac y Morwr o Bont-y-pŵl i gartref Jenkins y crydd, ar Heol Farchnad. Pan daeth meddyg, cafodd Lovell a Jac eu harestio a’u caethiwo yn y Tloty.
  • 1839 Tachwedd 4: Cafodd John Frost ei arestio yng nghartref ei gyfaill Thomas Partridge yn Goldtops (trigodd Eota yn Goldtops)
  • 1839 Tachwedd 5: Mae’r ustusiaid, a arweiniwyd gan Thomas Prothero, yn cychwyn archwiliad o dystion a phobl a ddrwgdybir, yn cyhuddo 50 dyn o deyrnfradwriaeth. Cyrhaeddodd carfan o’r 10fed Hwsariaid yn fuan ar ôl hyn.
  • 1839 Tachwedd 7: Cafodd 10 o’r Siartwyr eu claddu gan filwyr ar ôl y machlud Dydd Iau 7fed Tachwedd 1839; rhifodd cofrestr y plwyf trefn y dynion 1 i 10 – heb enwau.
  • 1840 Ionawr: Cafodd John Frost ac arweinwyr eraill Gwrthryfel Casnewydd eu cyhuddo am deyrnfradwriaeth, dedfrydwyd i gael eu crogi a thorri eu cyrff mewn chwarteri.
  • 1840 Ionawr: Gwrthryfel Sheffield. Cafodd Samuel Holberry ei garcharu.
  • 1840 Gaeaf: Gwrthryfeloedd aflwyddiannus sy’n cefnogi Siartwyr Casnewydd ar draws Gorllewin a Gogledd-Dwyrain Lloegr. Arestiadau eang o Siartwyr.
  • 1840 Ebrill 18: Sul y Blodau – mae pobl leol yn addurno beddau’r Siartwyr sydd wedi marw yn Eglwys Sant Gwynllyw gyda blodau, llawryfoedd a phenillion, yn anadlu ysbryd Siartiaeth ac yn canmol y dioddefwyr. “Nid yw’r dynion anffodus hyn sydd wedi marw i ryddid wedi eu hanghofio” – Northern Star
  • 1840 Gorffennaf: Cynhadledd Siartwyr ym Manceinion yn sefydlu Cymdeithas Siarter Genedlaethol (CSG) i uno sefydliadau lleol (20 Gorffennaf). Cyhuddir Feargus O’Connor i 18 mis mewn carchar am gyhoeddi celwyddau cableddus.
  • 1840: Mae James Horner yn dafarnwr y tafarndy Queen Adelaide ar Heol Griffin, canol cangen Casnewydd CSG a man cyfarfod y Siartwyr ar ôl 1840 (lleoliad swyddfa dacsi o dan y marchnad heddiw).
  • 1841 Ebrill: Sefydlodd Lovett y Gymdeithas Genedlaethol Prydain am Hyrwyddo Gwelliant Gwleidyddol a Chymdeithasol y Bobl.
  • 1840: Derbyniodd Thomas Phillips urdd marchog o Frenhines Victoria.
  • 1840: Derbyniodd Thomas Walker, Henry Williams ac Edward Morgan bensiwn i fywyd o £20 pob wythnos o Frenhines Victoria.
  • 1841 Ebrill: Mabwysiadodd Feargus O’Connor pwnc y tir fel ‘gwelliant i dlodi dros y genedl’.
  • 1841 Mai: Cyflwyna Thomas Slingsby Duncombe ddeiseb i’r Senedd, o 1.3 miliwn o enwau, yn chwilio am bardwn i’r carcharorion Casnewydd (25ain Mai).
  • 1841 Mai: Etholiad Cyffredinol – Peel a’i Geidwadwyr yn ffurfio llywodraeth newydd ar ôl trechiad Chwigiaid Melbourne. Mae Cymdeithas Siarter Genedlaethol yn cytuno i gychwyn ail ddeiseb i brofi agweddau’r llywodraeth newydd.
  • 1842: Mae Doc y Dref newydd yn agor yng Nghasnewydd 1842
  • 1842: Adroddiad ar Blant mewn Pyllau Glo yng Nghymru – “mae enghreifftiau lle plant yn cael eu hanfon i’r pyllau glo i weithio mor ifanc â phedwar oed, weithiau pump oed, ac yn aml rhwng chwech a saith oed.” Adroddiad i Gomisiwn Cyflogaeth Plant gan Robert Frank Hughes ynghylch tystiolaeth o lafur plant yng Nglofa Woodfield a Glofa Place Level (glofeydd Prothero).
  • 1842 Ebrill: Cynhaliwyd cynhadledd yr Undeb Pleidlais Gyfan yn Birmingham, cafodd Confensiwn y Siartwyr gyfarfod yn Llundain.
  • 1842 Mai: Ail Siarter y Bobl gyda mwy na 3,250,000 wedi eu cyflwyno i’r Senedd (4ydd Mai). Cafodd ei wrthod gan Tŷ’r Cyffredin gan 287 pleidlais i 47 pleidlais.
  • Dewisodd Tŷ’r Cyffredin i wrthod yr ail ddeiseb Siartydd gan 287 pleidlais i 49 pleidlais.
  • 1842 Gorffennaf/Awst/Medi: Roedd Thomas Cooper o’r Plug Plots yn euog o drefnu Terfysgoedd y Plug Plots a threuliodd y ddwy flynedd nesaf yng Ngharchar Stafford.
  • Cyrhaeddodd y dirwasgiad economaidd ei bwynt isaf. Roedd toriadau i gyflogau ac roedd anghyflogaeth yn cynyddu. Digwyddodd streiciau cyffredinol (terfysgoedd y Plug Plot) ar draws Sir Caerhirfryn, Swydd Stafford ac ardaloedd eraill ar draws Gogledd Lloegr a’r Alban. Roedd miloedd yn galw am doriadau cyflog i gael eu gwrthdroi a dylai’r Siarter yn gyfraith. Arestiwyd llawer o Siartwyr arweiniol. Ar y cyfan, roedd 1,500 o Siartwyr a streicwyr yn wynebu treial, cafodd 79 ohonyn nhw eu dedfrydu i alltudiaeth.
  • 1842 Ionawr: Mae Confensiwn y Siartwyr Albanaidd yn gwrthod i gefnogi geiriad Ail Siarter y Bobl.
  • 1842: Cafodd Octavius Morgan fel AS i Sir Fynwy (Charles Octavius Swinnerton).
  • 1842 Rhagfyr: Cynhadledd rhwng gynrychiolwyr o’r Siartwyr a’r Undeb Pleidlais Gyfan yn Birmingham.
  • 1843 Mawrth: Cafodd Feargus O’Connor a 58 eraill eu cyhuddo am anogaeth i streicio ac yn terfysgu ym Mrawdlysoedd Caerhirfryn. Ni cheir dedfrydu i’r rheini a gafodd eu cyhuddo.
  • Cynhaliwyd confensiwn Siartiaeth yn Birmingham ac yn cymeradwyo Cynllun Tir y Siartwyr.
  • Aeth Feargus O’Connor a Siartwyr eraill ar dreial. Cawsant eu rhyddhau o’r prif gyhuddiadau.
  • 1843 Medi: Cyfarfod Confensiwn y Siartwyr yn Birmingham a chafodd y cynigiad o Ddiwygiad Tir ei dderbyn. Symudodd Gweithredwr y Siartwyr i Lundain.
  • 1844 Ebrill: Cyfarfod Confensiwn y Siartwyr ym Manceinion. Papur newydd Northern Star i adleoli yn Llundain.
  • 1845 Ebrill: Cynhaliwyd Confensiwn y Siartwyr yn Llundain
  • Sefydlodd Feargus O’Connor Cymdeithas Dir Cydweithredol y Siartwyr (yn hwyrach, Cwmni Tir Cenedlaethol). Sefydlwyd Cymdeithas Democratiaid Brawdol.
  • 1845 Mai: Cyhoeddwyd rheolau Cymdeithas Tir Cydweithredol
  • 1845 – 1852: Newyn Iwerddon – cyfrannodd at ddiddymu’r Deddfau Ŷd
  • 1846 Mehefin: Diddymu’r Deddfau Ŷd
  • Ymddiswyddodd Peel o’i swydd, ffurfiodd y Chwigiaid lywodraeth newydd o dan reolaeth Arglwydd John Russell.
  • 1846 Rhagfyr: Cynhaliwyd y gynhadledd Birmingham ynghylch y Cynllun Tir, Confensiwn y Siartwyr yn Birmingham yn sefydlu pwyllgor i baratoi ar gyfer ymgyrch etholiad cyffredinol. Roedd Thomas Cooper yn feirniadol iawn o Gynllun Tir O’Connor ac awgrymodd yr O’Connor yn defnyddio’r arian a godwyd i gefnogi ei bapur newydd, y Northern Star. Canlyniad y cyhuddiadau hyn, cafodd Cooper ei ddiarddel o Gymdeithas y Siarter Cenedlaethol.
  • 1846: Cafodd Thomas Cooper ei ddiarddel o Gymdeithas y Siarter Cenedlaethol
  • 1847 Mai: Pasiwyd Deddf (Fielden) Ffatri Deg Awr.
  • Agorwyd O’Connorville – Planhigfa gyntaf y Siartwyr a sefydlwyd gan y Cwmni Tir Cenedlaethol.
  • 1847 Gorffennaf: Cynhaliwyd etholiad cyffredinol ac roedd y Chwigiaid yn fuddugoliaethus. Daeth Arglwydd John Russell yn Brif Weinidog a chafodd Feargus O’Connor yn AS i Nottingham.
  • 1847 Awst: Cynhaliwyd cynhadledd y Lowbands ynghylch y Cynllun Tir
  • 1847 Gwanwyn: Anghyflogaeth yn cynyddu
  • 1848 Chwefror: Chwyldroad Ffrainc – dymchweliad y frenhiniaeth. Cafodd chwyldroadau eu ceisio ar draws Ewrop.
  • 1848 Chwefror: Cyhoeddwyd Maniffesto’r Comiwnyddion gan Marx ac Engels
  • 1848 Mawrth: Sefydlwyd Undeb Siarter Llundain (yn hwyrach Undeb Siarter y Bobl) gan James Watson, Henry Hetherington a Richard Moore sy’n gystadleuaeth i Gymdeithas Siarter Cenedlaethol.
  • 1848 Ebrill: Cyfarfod Confensiwn y Siartwyr yn Llundain a threfnodd y cyfarfod yn Kennington Common a ddechreuwyd cyflwyniad i’r Trydydd Deiseb. Roedd hyn yn jôc yn Nhŷ’r Cyffredin. Dywedodd O’Connor yr oedd 5,706,000 o arwyddion arni; dywedodd ASau dim ond 1,975,496 sydd arni, yn cynnwys arwyddion ffug.
  • 1848 Mai/Gorffennaf: Roedd aflonyddwch rhanbarthol, megis gwrthryfeloedd wedi’u canslo yn Llundain, Ashton-under-Lyne ac Iwerddon. Roedd arestiadau a charchariadau eang o arweinwyr Siartydd, cafodd Ernest Jones ei ddedfrydu i 2 flynedd mewn carchar am gynnwrf; cafodd Cuffay/Cuffey ei ddedfrydu i’w alltudio i Dasmania.
  • 1849 Mehefin: Cyflwynwyd cynigiad diwygio i’r Senedd, cefnogodd O’Connor a Joseph Hume y cynigiad. Cafodd ei drechu gan 286 pleidlais i 82 pleidlais.
  • 1949: Bu farw Henry Hetherington oherwydd colera (23 Awst).
  • 1850: Cychwynnodd Bronterre O’Brien y Cynghrair Diwygiad Cenedlaethol.
  • 1850 Mawrth: Cychwynnodd y O’Connorites y Cynghrair Siarter Cenedlaethol.
  • 1850 Mehefin: Mae George Julian Harney yn cychwyn papur newydd tymor-byr, Red Republican. Cyhoeddodd y cyfieithiad Saesneg cyntaf o’r Maniffesto Comiwnyddion cyn iddo orffen yn cyhoeddi ac yn dechrau eto fel Friend of the People.
  • Mae Harney a’r Adain Chwith yn cipio Gweithredwr y Gymdeithas Siarter Cenedlaethol.
  • 1850 Ebrill: Sefydlir Cynghrair Siarter Cenedlaethol cymedrol i bontio cysylltiadau gyda’r dosbarth canol.
  • 1851 Ionawr: Confensiwn Siartiaeth ym Manceinion wedi ei boycotio gan gefnogwyr Harney ac yn atynnu dim ond wyth cynrychiolydd.
  • 1851 Chwefror: Mesur i ddiddymu Cwmni Tir Cenedlaethol.
  • 1851 Ebrill: Confensiwn Siartiaeth yn Llundain yn mabwysiadu rhaglen sosialaidd.
  • 1851: Mae Northern Star yn gorffen cynhyrchu
  • 1852 Mai: Cynhelir confensiwn Siartiaeth ym Manceinion
  • 1853 Medi: Mae Siartydd moesol Cymru, John Basson Humffray, yn allfudo i Ballarat, Awstralia
  • 1853 Tachwedd: Etholir Humffray yn ysgrifennydd i Gynghrair Diwygio Ballarat (materion moesol yn erbyn gorfodaeth gorfforol)
  • 1854 Mawrth: Llywodraeth Llafur yn cwrdd ym Manceinion i arwain diwygiad Siartiaeth sy’n methu digwydd
  • 1854 Tachwedd 11: Cafodd y Siarter ei arwyddo yn Bakery Hill, Victoria, Awstralia
  • 1854 Rhagfyr 3: Brwydr yr Ywrîca Stocêd – lladdwyd 27 Awstraliaid (Siartwyr)
  • 1855 Awst: Marwolaeth Feargus O’Connor
  • 1858 Chwefror: Y Confensiwn Siartiaeth Genedlaethol olaf a fynychwyd gan 41 cynrychiolydd.
  • 1859: Mae Cyngor Tref Nottingham yn cytuno i adeiladu cerflun o Feargus O’Connor.
  • Daeth Cymdeithas Siarter Cenedlaethol i ben yn ffurfiol.
  • 1867 Awst: Ail Ddeddf Ddiwygio – pleidleisiau i brif ddyn y tŷ mewn bwrdeistrefi
  • Lletwyr dyn sy’n talu £10 i rent pob blwyddyn, dim ond 13% y boblogaeth oedolion
  • 1872: Deddf Pleidlais – pleidleisio’n gyfrinachol
  • 1884: Trydydd Deddf Ddiwygio yn ymestyn termau 1867 Act i’r cefn gwlad
  • 1885: Deddf Ailddosbarthu Seddau
  • 1911: Deddf y Senedd
  • 1918: Deddf Gynrychioliad y Bobl
  • 1928: Deddf Gynrychioliad y Bobl
  • 1944: Deddf Tŷ’r Cyffredin (Ailddosbarthu Seddau)
  • 1969: Deddf Gynrychioliad y Bobl yn ymestyn i bob dyn a menyw dros 18oed

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *

My Tickets is currently in testing mode. No financial transactions will be processed.